Đặt giới hạn và bị cho là ích kỷ - Khi ranh giới trong tình yêu không được tôn trọng

"Tại sao em lúc nào cũng đặt ra nhiều quy tắc như vậy?"

"Nếu thật sự yêu anh thì em phải chấp nhận chứ."

"Em thay đổi rồi, trước đây em đâu có khó tính như thế."

Đây là những câu nói không hiếm gặp trong các buổi tham vấn tâm lý về tình yêu. Nhiều người bước vào phòng tham vấn với cảm giác tội lỗi vì đã từ chối một yêu cầu của người yêu, vì muốn có thời gian cho bản thân, hoặc vì không còn chấp nhận những hành vi từng khiến mình tổn thương.

Điều đáng nói là họ không đến vì muốn chia tay. Họ đến vì không còn biết điều mình mong muốn có phải là quá đáng hay không.

Trong rất nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở việc một người trở nên ích kỷ, mà nằm ở việc ranh giới cá nhân chưa từng được tôn trọng.

Tranh cãi là điều không thể tránh khỏi, tuy nhiên chúng ta cần hiểu cách thức tranh luận để tôn trọng và thấu hiểu nhau hơn

Ranh giới trong tình yêu là gì?

Trong tâm lý học, ranh giới là giới hạn giúp mỗi cá nhân xác định điều mình cảm thấy an toàn, được tôn trọng và có thể chấp nhận trong một mối quan hệ.

Ranh giới không phải là bức tường để ngăn cách người khác, cũng không phải danh sách quy tắc nhằm kiểm soát đối phương. Thay vào đó, nó phản ánh cách một người bảo vệ giá trị, nhu cầu và sức khỏe tinh thần của chính mình.

Một mối quan hệ lành mạnh không được xây dựng trên việc hai người trở thành "một" mà trên việc hai cá nhân độc lập biết tôn trọng không gian và giới hạn của nhau.

Điều này đồng nghĩa với việc mỗi người đều có quyền nói "không" trước những điều khiến mình không thoải mái, dù đó là vấn đề về thời gian, tài chính, giao tiếp, sự thân mật hay các mối quan hệ xã hội.

Vì sao nhiều người xem việc đặt giới hạn là ích kỷ?

Ở nhiều nền văn hóa, trong đó có Việt Nam, tình yêu thường được gắn với sự hy sinh.

Chúng ta lớn lên cùng những quan niệm như:

• Yêu là chấp nhận tất cả.

• Nếu yêu thật lòng thì sẽ thay đổi vì đối phương.

• Nhịn một chút để giữ hòa khí.

Những thông điệp này không hoàn toàn sai. Sự nhường nhịn và thỏa hiệp là một phần của bất kỳ mối quan hệ nào. Tuy nhiên, khi sự hy sinh trở thành yêu cầu bắt buộc, còn việc bảo vệ nhu cầu cá nhân lại bị xem là ích kỷ, cán cân trong mối quan hệ sẽ dần mất đi sự cân bằng.

Không ít người cảm thấy có lỗi chỉ vì họ muốn có một buổi tối dành cho bản thân, không muốn chia sẻ mật khẩu điện thoại hoặc mong muốn đối phương tôn trọng quyền riêng tư. Họ bắt đầu nghi ngờ chính mình thay vì tự hỏi liệu yêu cầu của người kia có đang vượt quá giới hạn hay không.

Điều gì xảy ra khi ranh giới liên tục bị xâm phạm?

Việc ranh giới bị vượt qua một lần chưa chắc đã gây tổn thương lâu dài nếu cả hai biết lắng nghe và điều chỉnh. Tuy nhiên, khi điều đó lặp đi lặp lại, tác động tâm lý có thể rất đáng kể.

Ban đầu, bạn chỉ cảm thấy không thoải mái. Sau đó, bạn học cách im lặng để tránh tranh cãi. Lâu dần, bạn không còn dám bày tỏ nhu cầu của mình vì tin rằng điều đó sẽ khiến đối phương thất vọng hoặc tức giận.

Nhiều người mô tả cảm giác này bằng một câu rất ngắn:

"Mình không còn là chính mình nữa."

Họ thay đổi cách ăn mặc, hạn chế gặp bạn bè, từ bỏ sở thích cá nhân hoặc chấp nhận những hành vi từng khiến mình tổn thương chỉ để giữ gìn mối quan hệ.

Khi ranh giới không còn được tôn trọng, sự thân mật trong tình yêu dần bị thay thế bằng sự lo lắng và dè chừng.

Những dấu hiệu cho thấy ranh giới của bạn đang không được tôn trọng

Một người không tôn trọng ranh giới không nhất thiết sẽ kiểm soát bạn một cách công khai. Đôi khi, họ sử dụng những câu nói mang tính gây áp lực về mặt cảm xúc.

Ví dụ, mỗi khi bạn từ chối một yêu cầu, họ cho rằng bạn không còn yêu họ. Khi bạn chia sẻ điều khiến mình tổn thương, họ lập tức chuyển hướng cuộc trò chuyện sang việc bạn quá nhạy cảm hoặc đang làm mọi chuyện trở nên phức tạp.

Ở những trường hợp khác, họ liên tục lặp lại một hành vi mà bạn đã nhiều lần đề nghị dừng lại, sau đó xin lỗi rồi tiếp tục tái diễn. Theo thời gian, bạn bắt đầu chấp nhận những điều mình từng cho là không thể chấp nhận.

Một dấu hiệu quan trọng khác là bạn cảm thấy phải giải thích hoặc biện minh cho mọi giới hạn của mình. Thay vì được lắng nghe, bạn luôn phải chứng minh rằng nhu cầu của mình là hợp lý.

Đặt giới hạn không có nghĩa là kiểm soát người khác

Đây là điểm rất dễ bị hiểu nhầm.

Nhiều người cho rằng nói "Em không thích anh nhắn tin thân mật với người yêu cũ" là kiểm soát.

Thực tế, điều đó chỉ trở thành kiểm soát khi bạn ép buộc đối phương bằng đe dọa hoặc cưỡng ép.

Ngược lại, thiết lập ranh giới là việc bạn nói rõ:

"Nếu điều này tiếp tục xảy ra, em sẽ không thể tiếp tục cảm thấy an toàn trong mối quan hệ."

Sự khác biệt nằm ở chỗ, bạn đang chịu trách nhiệm cho quyết định của mình chứ không tước đi quyền lựa chọn của người khác.

Một người trưởng thành về mặt cảm xúc sẽ xem ranh giới là cơ hội để hiểu đối phương nhiều hơn, thay vì coi đó là sự thách thức.

Nếu người ấy luôn nói bạn làm quá thì sao?

Trong thực tế tham vấn, đây là tình huống xuất hiện khá thường xuyên.

Một người chia sẻ nỗi đau. Người còn lại không tập trung vào trải nghiệm đó mà chỉ tìm cách phủ nhận nó.

Những câu như:

"Có mỗi chuyện đó mà cũng buồn."

"Em suy nghĩ nhiều quá."

"Anh có ý gì đâu."

nếu xuất hiện thường xuyên có thể khiến bạn dần mất niềm tin vào cảm xúc của chính mình.

Điều quan trọng cần nhớ là cảm xúc không phải là bằng chứng cho thấy ai đúng hay ai sai. Nhưng cảm xúc luôn là tín hiệu cho thấy một nhu cầu nào đó của bạn chưa được đáp ứng.

Một mối quan hệ lành mạnh không yêu cầu hai người phải luôn đồng ý với nhau. Điều cần thiết là cả hai đều sẵn sàng lắng nghe và xem trọng trải nghiệm của đối phương.

Làm thế nào để thiết lập ranh giới một cách lành mạnh?

Thiết lập ranh giới không bắt đầu bằng việc yêu cầu người khác thay đổi, mà bắt đầu từ việc hiểu rõ bản thân.

Hãy dành thời gian tự hỏi: điều gì khiến bạn cảm thấy được tôn trọng? Điều gì khiến bạn tổn thương lặp đi lặp lại? Bạn đang chấp nhận điều đó vì thực sự đồng ý, hay chỉ vì sợ mất mối quan hệ?

Khi đã hiểu rõ nhu cầu của mình, hãy trao đổi bằng những câu nói tập trung vào trải nghiệm thay vì buộc tội. Việc diễn đạt rõ ràng giúp đối phương hiểu rằng đây không phải là sự chỉ trích, mà là mong muốn xây dựng một mối quan hệ an toàn hơn.

Khi sự chia sẻ được đón nhận và thấu hiểu, mối quan hệ trở nên lành mạnh hơn

Quan trọng hơn cả, hãy quan sát cách họ phản hồi sau cuộc trò chuyện. Một lời xin lỗi chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với sự thay đổi trong hành vi. Nếu ranh giới liên tục bị vượt qua dù bạn đã nhiều lần trao đổi, vấn đề không còn nằm ở khả năng giao tiếp mà ở mức độ tôn trọng dành cho mối quan hệ.

Khi hai người không thể tự tìm được tiếng nói chung

Không phải cặp đôi nào cũng thiếu tình yêu khi liên tục xảy ra mâu thuẫn. Trong nhiều trường hợp, cả hai đều mong muốn giữ gìn mối quan hệ nhưng lại thiếu kỹ năng giao tiếp, giải quyết xung đột và thiết lập ranh giới lành mạnh.

Đó cũng là lý do nhiều cặp đôi lựa chọn tham vấn tâm lý cặp đôi. Đây không phải là nơi để chuyên gia quyết định ai đúng, ai sai hay khuyên hai người nên tiếp tục hoặc chia tay. Thay vào đó, chuyên gia sẽ giúp cả hai nhận diện những nhu cầu chưa được nói ra, hiểu rõ cách mỗi người phản ứng với tổn thương và học cách xây dựng một phương thức giao tiếp hiệu quả hơn.

Tại ECHO MEDI, dịch vụ Tham vấn tâm lý cặp đôi được thiết kế dành cho các cặp đôi đang gặp khó khăn trong giao tiếp, thường xuyên xảy ra xung đột, mất niềm tin, gặp vấn đề về ranh giới cá nhân hoặc mong muốn cải thiện sự kết nối trong mối quan hệ. Chuyên gia sẽ đồng hành cùng cả hai trong việc khám phá nguyên nhân gốc rễ của mâu thuẫn, thay vì chỉ tập trung giải quyết những cuộc cãi vã bề nổi.

Việc tìm đến tham vấn không có nghĩa là mối quan hệ đã thất bại. Ngược lại, đó có thể là dấu hiệu cho thấy cả hai đang nghiêm túc đầu tư cho một tình yêu trưởng thành và bền vững hơn.

Kết luận

Đặt giới hạn không khiến bạn trở thành một người ích kỷ. Ranh giới là nền tảng giúp mỗi cá nhân duy trì sự an toàn, lòng tự trọng và bản sắc trong tình yêu.

Một người thực sự yêu bạn có thể không đồng ý với mọi giới hạn bạn đặt ra, nhưng họ sẽ cố gắng lắng nghe, thấu hiểu và tìm kiếm giải pháp để cả hai đều cảm thấy được tôn trọng.

Nếu bạn nhận thấy mình liên tục phải từ bỏ nhu cầu của bản thân, luôn cảm thấy có lỗi khi nói "không" hoặc không biết liệu điều mình mong muốn có quá đáng hay không, có lẽ đã đến lúc bạn cần nhìn lại chất lượng của mối quan hệ, thay vì chỉ cố gắng giữ gìn nó bằng mọi giá.

Đôi khi, một cuộc trò chuyện với chuyên gia tâm lý không chỉ giúp bạn hiểu rõ đối phương hơn, mà còn giúp bạn hiểu và bảo vệ chính mình trong tình yêu.

CVTL. Trúc Thanh Nguyễn