Đối mặt với những suy nghĩ thất bại như thế nào?
Khi gặp một hoàn cảnh hoặc tình huống không mong đợi - trượt một kỳ thi, kết quả không khả quan từ một dự án, hay đổ vỡ một mối quan hệ,.... Có lẽ phản ứng tự nhiên của hầu hết chúng ta là cảm thấy xấu hổ. Ngay lập tức, chúng ta có xu hướng quay sang chỉ trích bản thân bằng những lời lẽ nặng nề như: "Tại sao mình lại kém cỏi như vậy?", "Mình đúng là vô dụng".
Sự dằn vặt này không giúp bạn giải quyết vấn đề, nó chỉ làm bạn tê liệt và sợ hãi khi phải bắt đầu lại. Nếu xoay theo một góc độ khác, đôi lúc những khó khăn thử thách hay những tình huống không mong đợi không phải là thước đo giá trị con người bạn. Nó đơn giản là dữ liệu phản hồi lại phương pháp bạn đang sử dụng.
Tại sao chúng ta lại đau khổ khi thất bại?
Sự khác biệt nằm ở cách mà chúng ta nghĩ về nó. Giáo sư Tâm lý học Carol Dweck từ Đại học Stanford đã chỉ ra hai loại tư duy quyết định cách chúng ta phản ứng với thất bại:
Tư duy cố định:
- Bạn tin rằng trí thông minh và năng lực là những thứ cố định, không thể thay đổi.
- Khi thất bại, bạn coi đó là bằng chứng cho thấy năng lực của bạn kém. Vì vậy, thất bại trở thành một mối đe dọa trực tiếp đến lòng tự trọng. Bạn cảm thấy nhục nhã.
Khi thất bại, bạn coi đó là bằng chứng cho thấy năng lực của bạn kém.
Tư duy phát triển:
- Bạn tin rằng năng lực có thể phát triển thông qua rèn luyện.
- Khi thất bại, bạn hiểu rằng phương pháp hiện tại chưa hiệu quả hoặc bạn cần nỗ lực nhiều hơn. Lúc này, thất bại là một thử thách và là thông tin cần thiết để điều chỉnh hành động.
Hãy tin rằng năng lực có thể phát triển thông qua rèn luyện.
Giải pháp: Biến "khó khăn" thành "dữ liệu"
Để vượt qua cảm giác tồi tệ, bạn cần tách rời hành vi (việc bạn làm sai) ra khỏi bản sắc con người bạn. Hãy xử lý thất bại như một nhà khoa học xử lý một thí nghiệm hỏng: Không phán xét, chỉ phân tích. Dưới đây là 2 công cụ thực hành để bạn áp dụng ngay:
Không phán xét
Thông thường, khi gặp lỗi sai, não bộ sẽ đặt những câu hỏi mang tính tấn công (tại sao). Để thu thập dữ liệu hữu ích, bạn cần đổi sang những câu hỏi mang tính xây dựng (cái gì/như thế nào). Hãy lấy giấy bút và thực hiện bài tập chuyển đổi câu hỏi sau:
- Đừng hỏi: “Tại sao mình lại ngu ngốc thế này?”, hãy hỏi "Chính xác thì điều gì đã xảy ra trong quy trình này?"
- Đừng hỏi: "Sao lúc nào mình cũng làm hỏng việc?", hãy hỏi: "Mình đã bỏ sót bước nào? Có yếu tố khách quan nào tác động không?"
- Đừng hỏi: "Mọi người sẽ nghĩ mình là kẻ thất bại.", hãy hỏi "Mình cần thay đổi hành động cụ thể nào cho lần tới?"
- Đừng hỏi: "Mình không có năng khiếu làm việc này.", hãy hỏi "Kỹ năng nào mình còn thiếu và cần bổ sung để làm tốt hơn?"
Cách thực hiện: Viết câu trả lời cho cột bên phải ra giấy. Khi nhìn thấy các gạch đầu dòng cụ thể, não bộ sẽ bớt lo âu và bắt đầu tìm giải pháp.
Kỹ thuật thêm từ “chưa”
Khi bạn kết luận về bản thân sau một thất bại, hãy chú ý đến ngôn ngữ bạn dùng. Những câu khẳng định tiêu cực sẽ đóng sập cánh cửa cơ hội của bạn. Hãy tập thói quen thêm từ "chưa" vào cuối mỗi câu nhận định tiêu cực:
- Thay vì nói: "Tôi không làm được toán."
- Hãy nói: "Tôi chưa tìm ra phương pháp giải bài toán này."
- Thay vì nói: "Tôi thất bại trong việc quản lý đội nhóm."
- Hãy nói: "Tôi chưa thành thạo kỹ năng quản lý đội nhóm."
Sự thay đổi nhỏ này gửi tín hiệu đến não bộ rằng tình trạng hiện tại chỉ là tạm thời và hoàn toàn có thể thay đổi trong tương lai nếu có phương pháp đúng.
Thêm từ "chưa" vào cuối mỗi câu nhận định tiêu cực và cố gắng rèn luyện tiếp
Kết luận
Thất bại là một trải nghiệm khó chịu, nhưng nó là một phần tất yếu của quá trình học hỏi. Khi bạn ngừng xem thất bại là một bản án dành cho nhân phẩm và bắt đầu xem nó là những dữ liệu cần thiết để điều chỉnh chiến lược, bạn sẽ thấy gánh nặng tâm lý nhẹ đi rất nhiều.
Lần tới, khi mọi việc không như ý, hãy bình tĩnh tự hỏi: "Sự việc này đang dạy mình điều gì mà mình chưa biết?" Ngay tối nay, hãy nghĩ về một việc nhỏ bạn làm chưa tốt gần đây. Đừng chỉ trích bản thân. Hãy thử viết xuống 3 nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến kết quả đó, và 1 hành động cụ thể bạn sẽ làm khác đi vào lần sau.
CVTL. Dương Ngọc Bích Trâm