Nuôi dưỡng cảm xúc tích cực cho trẻ từ những điều nhỏ
Có một khảo sát trong các lớp học, khi được hỏi về kỷ niệm hạnh phúc nhất tuổi thơ, rất ít người lớn kể về món đồ chơi đắt tiền nhất họ từng có. Thay vào đó, họ nhớ về mùi bánh mẹ nướng, cảm giác được bố công kênh trên vai, hay một buổi chiều cả nhà cùng nhau tắm mưa.
Tại sao lại như vậy? Bởi vì bộ não của trẻ em không định giá niềm vui bằng tiền bạc. Trẻ em là những thiên tài của hiện tại. Trong khi người lớn chúng ta mải nhìn về tương lai hay lo lắng quá khứ, thì trẻ em nhìn thấy cả một thế giới kỳ diệu trong một vũng nước hay một chiếc lá khô. Nuôi dưỡng cảm xúc tích cực cho con từ những điều nhỏ bé không chỉ là để con "vui", mà là cách chúng ta xây dựng cho con một nền tảng trí tuệ cảm xúc vững chắc.
1. Bí mật của não bộ trẻ thơ: "Cái gì được tưới tắm, cái đó sẽ lớn lên"
Có một bí mật thú vị về não bộ trẻ thơ mà tôi muốn chia sẻ với bạn, được gói gọn trong nguyên tắc: "Cái gì được tưới tắm, cái đó sẽ lớn lên". Trong khoa học thần kinh, khả năng kỳ diệu này được gọi là "Tính dẻo của não bộ" (Neuroplasticity). Hãy tưởng tượng tâm trí non nớt của con như một khu rừng nguyên sinh rậm rạp chưa có lối đi. Mỗi khi con trải nghiệm một cảm xúc lặp đi lặp lại, chính là lúc những dấu chân thần kinh hằn xuống, và dần dần, một "con đường mòn" bắt đầu được hình thành giữa khu rừng ấy.
Cái gì được tưới tắm, cái đó sẽ lớn lên
Quy luật này vận hành vô cùng chính xác và công bằng. Nếu một đứa trẻ thường xuyên phải đối mặt với lo âu hay sợ hãi, "con đường mòn" của sự bất an sẽ ngày càng mở rộng, trở nên thênh thang và là lối đi mặc định của não bộ. Ngược lại, khi bạn kiên nhẫn hướng dẫn con nhận ra những niềm vui từ điều nhỏ bé, bạn đang giúp con bồi đắp "con đường" của lòng biết ơn và sự lạc quan, biến nó trở thành một đường cao tốc vững chãi trong tâm trí.
Vì vậy, dạy con tìm kiếm niềm vui không đơn thuần là để con vui vẻ trong chốc lát, mà sâu xa hơn, đó là hành trình bạn giúp con "lập trình" lại bộ não của chính mình. Bạn đang cài đặt cho con một cơ chế tự động tìm kiếm ánh sáng và những điều tốt đẹp, ngay cả khi sau này con phải đối diện với bóng tối. Đó chính là gốc rễ sâu xa của sự kiên cường – tấm khiên quý giá nhất mà cha mẹ có thể trang bị cho con để vững vàng trước mọi bão giông của cuộc đời.
2. Tấm gương từ cha mẹ
Chúng ta thường nỗ lực dạy con bằng những bài học đạo đức hay những lời khuyên răn, nhưng tâm lý học lại chỉ ra một thực tế giản đơn hơn nhiều: Trẻ em là những "nhà quan sát" đại tài. Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ đã sở hữu một trực giác vô cùng nhạy bén, giống như một chiếc "radar" luôn bật để dò tìm và bắt sóng cảm xúc của cha mẹ. Với trẻ, cha mẹ chính là lăng kính, là bộ lọc để các em nhìn ra thế giới.
Cha mẹ chính là lăng kính, là bộ lọc để trẻ nhìn ra thế giới
Hãy thử hình dung: Khi bạn dắt con đi dạo, nếu tâm trí bạn đang bị mây mù che phủ bởi những lo toan, ánh mắt bạn dán chặt vào điện thoại và đôi mày cau lại, đứa trẻ bên cạnh sẽ ngay lập tức cảm nhận được "bầu không khí" nặng nề đó. Dù bạn không nói lời nào, trẻ vẫn ngầm hiểu rằng: "Thế giới ngoài kia thật bận rộn, căng thẳng và chẳng có gì đáng để bận tâm". Sự vô tư của con sẽ dần thu lại nhường chỗ cho sự bất an.
Ngược lại, khi bạn thực sự hiện diện, biết dừng lại để hít hà một mùi hoa sữa hay mỉm cười thích thú khi thấy một chú chim non, bạn đang phát ra một tín hiệu an toàn và tươi vui. Lúc này, bạn đang âm thầm dạy con rằng cuộc sống này đáng tin cậy và chứa đựng vô vàn điều kỳ diệu.
Vì vậy, bài học sâu sắc nhất về hạnh phúc không nằm ở những gì bạn nói, mà nằm ở cách bạn rung động trước cuộc đời. Bạn không thể trao cho con niềm vui nếu bên trong bạn khô cạn. Muốn con có một tâm hồn biết trân trọng những điều nhỏ bé, chính bạn phải là người biết sống chậm lại và tận hưởng những phút giây bình dị ấy ngay trước mắt con.
3. Hộp công cụ cho cha mẹ: trò chơi nhỏ mỗi ngày - tác động lớn lên
Đầu tiên, hãy thử biến những khoảng thời gian "chết" trong ngày như lúc đưa con đi học hay đón về thành một hành trình rèn luyện sự tỉnh thức (Mindfulness) đầy thú vị thông qua trò chơi "Thám tử tìm niềm vui". Thay vì hối thúc con trong căng thẳng, bạn hãy mời con tham gia một thử thách nhỏ: "Hôm nay mẹ con mình thi xem ai tìm được 3 chiếc xe màu vàng trước nhé" hay "Ai nghe thấy tiếng chim hót đầu tiên sẽ là người chiến thắng". Khi ấy, tâm trí trẻ sẽ được kéo ra khỏi những lo âu vẩn vơ để neo đậu trọn vẹn vào hiện tại. Bài tập này không chỉ giúp trẻ giảm bớt hormone căng thẳng (Cortisol) mà còn rèn luyện đôi mắt tinh anh biết tìm kiếm cái đẹp giữa những xô bồ đời thường.
Tiếp đến, hãy tận dụng "khung giờ vàng" trước khi ngủ - thời điểm não bộ trẻ chuyển sang trạng thái sóng Theta, giai đoạn trẻ dễ tiếp nhận cảm xúc và ám thị nhất - để thực hiện nghi thức "Lời thủ thỉ cuối ngày". Thay vì những câu hỏi mang tính thành tích như "Hôm nay con được mấy điểm?", hãy khơi gợi những ký ức ấm áp bằng câu hỏi: "Hôm nay có chuyện gì bé xíu làm con cười không?" hay "Có ai giúp con điều gì nhỏ nhỏ không?". Cách trò chuyện này dạy não bộ trẻ một kỹ năng quan trọng: biết "đãi cát tìm vàng", lọc lấy những hạt mầm tích cực để lưu giữ vào ký ức dài hạn, giúp con chìm vào giấc ngủ với cảm giác an toàn và được yêu thương trọn vẹn.
Tận dụng "khung giờ vàng" trước khi ngủ
Cuối cùng, hãy trang bị cho con "tấm khiên" trước những thất bại đầu đời bằng phép màu của từ "Chưa". Khi con nản lòng vì một bức tranh vẽ hỏng hay toà tháp Lego bị đổ, thay vì lời an ủi "Không sao đâu" có phần qua loa, cha mẹ hãy giúp con tái định khung (reframing) tình huống: "Con chưa xếp được cao thôi. Nhìn xem, ít nhất mình đã làm được cái nền rất chắc chắn rồi này. Mình thử lại nhé?". Việc chỉ ra một "điểm sáng nhỏ" ngay trong một "thất bại lớn" chính là cách bạn gieo mầm Tư duy phát triển (Growth Mindset), giúp con hiểu rằng khả năng của mình không phải là hằng số, và thất bại chỉ là một bước đệm chưa hoàn tất mà thôi.
Lời kết: Đừng đợi những chuyến đi xa
Cha mẹ thân mến, tuổi thơ của con trôi qua nhanh như một cái chớp mắt. Đừng đợi đến khi đi Disneyland mới cho phép mình và con được vui.
Hạnh phúc của một đứa trẻ đôi khi chỉ gói gọn trong việc được mẹ cho phép nghịch vũng nước mưa, được bố cùng ngồi ngắm một đàn kiến tha mồi, hay đơn giản là một cái ôm thật chặt không vì lý do gì cả. Những khoảnh khắc "vi mô" ấy chính là lớp áo giáp cảm xúc bảo vệ con suốt cuộc đời. Hãy bắt đầu "nhặt" những niềm vui nhỏ cùng con, ngay hôm nay.
CVTL Dương Ngọc Bích Trâm