Khi tình yêu bị chi phối bởi hình ảnh “người hoàn hảo”

Bạn thấy người ấy tuyệt vời, không tì vết. Bạn tin rằng mình đã tìm thấy "định mệnh". Nhưng sâu bên trong, bạn luôn lo âu, sợ làm sai, hoặc cảm thấy sụp đổ chỉ vì một lỗi lầm nhỏ của họ?

Có thể bạn không đang yêu một con người thực, mà đang rơi vào bẫy “lý tưởng hóa” – một trạng thái tâm lý ngọt ngào lúc ban đầu nhưng là "liều thuốc độc" giết chết sự kết nối thật sự về lâu dài.

Lý tưởng hóa là gì? Khi kỳ vọng trở thành gánh nặng

Lý tưởng hóa là quá trình tâm lý mà ở đó, bạn phóng chiếu những khao khát, mong muốn chưa được đáp ứng của chính mình lên đối phương. Bạn không nhìn thấy họ như vốn là, mà nhìn thấy họ như bạn muốn họ là.

Bạn không nhìn thấy họ như vốn là, mà nhìn thấy họ như bạn muốn họ là.

Đây không phải là tình yêu mù quáng thông thường, mà là một cơ chế phòng vệ tâm lý (Defense Mechanism) để né tránh thực tế phũ phàng hoặc nỗi sợ cô đơn. Lý tưởng hóa xảy ra khi bạn:

• Phủ nhận thực tế: Lờ đi những tính xấu, những "cờ đỏ" (red flags) rõ ràng.

• Áp đặt kịch bản: Tin rằng đối phương phải luôn cư xử đúng theo chuẩn mực bạn đặt ra.

• Sợ sự tầm thường: Cảm thấy nếu người yêu không hoàn hảo, thì giá trị của bản thân bạn cũng bị giảm sút.

Tại sao chúng ta lại "nghiện" xây tượng đài trong tình yêu?

Nhiều người, đặc biệt là những người nhạy cảm hoặc từng thiếu hụt tình cảm, thường vô thức tìm kiếm sự hoàn hảo. Vì sao?

Lầm tưởng một người sinh ra để khớp hoàn toàn với ta, không cần cố gắng.

• Văn hóa "Ngôn tình" và Phim ảnh: Truyền thông gieo vào đầu chúng ta ý niệm về "soulmate" (tri kỷ) – một người sinh ra để khớp hoàn toàn với ta, không cần cố gắng.

• Nhu cầu được "cứu rỗi": Chúng ta tìm một người hoàn hảo để khỏa lấp những khiếm khuyết hoặc sự tự ti bên trong chính mình.

• Cảm giác an toàn giả tạo: Yêu một "tượng đài" trong tưởng tượng thì an toàn hơn yêu một con người thật với đầy rẫy hỉ nộ ái ố khó lường.

Theo các nghiên cứu về tâm lý học lãng mạn, các mối quan hệ dựa trên sự lý tưởng hóa thường sụp đổ nhanh chóng trong vòng 6-18 tháng đầu, khi giai đoạn "trăng mật" qua đi và thực tế ập đến.

Dấu hiệu bạn đang yêu một ảo ảnh – dù mối quan hệ có vẻ rất đẹp

Chúng ta thường lầm tưởng rằng một mối quan hệ không có tranh cãi là một mối quan hệ hoàn hảo. Nhưng hãy cẩn trọng, bởi đôi khi, sự êm đềm ấy lại là tín hiệu nguy hiểm nhất – dấu hiệu cho thấy bạn đang yêu một "ảo ảnh" chứ không phải một con người thực.

Sự lý tưởng hóa thường bắt đầu bằng việc bạn yêu "tiềm năng" hơn hiện tại. Bạn say mê một phiên bản trong tương lai mà bạn tin rằng họ sẽ trở thành, với điệp khúc quen thuộc trong đầu: "Anh ấy/Cô ấy sẽ thật tuyệt vời, NẾU NHƯ họ thay đổi điều này...". Chính vì trót yêu cái đích đến hoàn hảo đó, bạn trở nên mong manh đến lạ thường. Một tin nhắn bị lãng quên, một câu nói lỡ lời hay chút luộm thuộm đời thường cũng đủ khiến bạn cảm thấy như bầu trời sụp đổ. Nỗi thất vọng ấy thường quá lớn, không tương xứng với lỗi lầm nhỏ bé kia, chỉ bởi vì nó làm nứt vỡ bức tượng đài mà bạn dày công xây dựng.

Nguy hiểm hơn cả là khi bạn bắt đầu đánh mất chính mình để bảo vệ ảo ảnh ấy. Bạn "chỉnh sửa" bản thân quá mức, không dám giận, không dám buồn, giấu nhẹm những cảm xúc tiêu cực chỉ để duy trì lớp vỏ bọc "cặp đôi hoàn hảo". Thậm chí, khi những người xung quanh nhìn thấy những "cờ đỏ" và lên tiếng cảnh báo, bạn sẵn sàng gạt phăng tất cả vì tin rằng "Họ không thể hiểu được sự đặc biệt của người ấy như mình". Bạn đang tự nhốt mình trong một kịch bản đẹp đẽ nhưng cô độc.

Yêu “hình mẫu” khác yêu “người thật” như thế nào?

Ranh giới giữa tình yêu say đắm và sự lý tưởng hóa đôi khi rất mong manh, nhưng không phải là không thể nhận diện. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở cách chúng ta đối diện với những khiếm khuyết.

Trong khi tình yêu dựa trên sự lý tưởng hóa luôn đi kèm với cảm giác bất an, lo sợ bức tranh hoàn hảo bị vấy bẩn, thì tình yêu trưởng thành lại mang đến sự bình yên sâu thẳm – nơi bạn được an toàn là chính mình. Nếu bạn cảm thấy sụp đổ, bị phản bội hay muốn chấm dứt mối quan hệ ngay khi đối phương mắc lỗi, đó là dấu hiệu bạn đang yêu một ảo ảnh. Ngược lại, tình yêu thực tế có sự bao dung: bạn chấp nhận lỗi lầm là một phần của con người họ và sẵn sàng tha thứ.

Cách hai người giao tiếp cũng là một thước đo quan trọng. Người "xây tượng đài" thường né tránh xung đột bằng mọi giá để giữ gìn hình ảnh đẹp đẽ, ép buộc đối phương thay đổi để khớp với kịch bản trong đầu. Trái lại, tình yêu trưởng thành dám đối mặt với những cuộc tranh luận khó khăn để thấu hiểu nhau, hỗ trợ nhau phát triển nhưng vẫn tôn trọng bản sắc riêng biệt. Nếu tiếp tục duy trì sự lý tưởng hóa, cả hai sẽ kiệt sức: một người áp lực vì phải diễn vai hoàn hảo, người kia thất vọng triền miên vì thực tế không như mơ.

Từ "Vỡ mộng" đến "Chân tình": Hành trình chữa lành

Vậy làm thế nào để thoát khỏi "cơn mê" này? Tin vui là sự "vỡ mộng" – điều mà chúng ta thường sợ hãi – thực chất lại là cánh cửa mở ra tình yêu đích thực. Khi ảo ảnh tan biến, đó là lúc con người thật xuất hiện để được yêu thương.

Hành trình thoát khỏi "vỡ mộng" là "yêu thương"

Để bắt đầu hành trình này, hãy thử tách biệt "người ấy" ra khỏi "kịch bản" của bạn. Hãy viết ra những mong đợi và tự vấn xem liệu chúng có khả thi với một con người bình thường hay không. Áp dụng quy tắc 80/20 cũng là một chiến lược hữu hiệu: chấp nhận rằng không ai có thể đáp ứng 100% nhu cầu của bạn. Nếu họ đã chia sẻ được 80% những giá trị cốt lõi (sự tôn trọng, tin tưởng), hãy học cách dung hòa 20% khác biệt còn lại.

Quan trọng nhất, hãy thay thế sự im lặng thất vọng bằng những đối thoại chân thật. Thay vì phán xét "Anh chẳng bao giờ quan tâm đến em", hãy chia sẻ nhu cầu từ trái tim: "Em cảm thấy buồn khi anh quên ngày kỷ niệm". Hãy tập trung yêu những gì đang diễn ra ở hiện tại, thay vì yêu một viễn cảnh tương lai chưa tới.

ECHO MEDI: Người bạn đồng hành gỡ rối tơ lòng

Hiểu lý thuyết là một chuyện, nhưng thay đổi những thói quen tâm lý đã ăn sâu lại là một hành trình dài mà đôi khi bạn không cần phải đi một mình. Nếu bạn thấy mình cứ mãi mắc kẹt trong những vòng lặp tình cảm chóng vánh hay nỗi thất vọng không tên, đội ngũ chuyên gia tại ECHO MEDI luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.

Thông qua tham vấn tâm lý cá nhân, chúng tôi giúp bạn nhận diện những "mô thức yêu" vô thức và chữa lành những tổn thương có thể bắt nguồn từ tuổi thơ, giúp bạn xây dựng lòng tự trọng vững vàng để không phụ thuộc giá trị vào người khác. Với các cặp đôi, trị liệu cặp đôi (Couples Therapy) sẽ tạo ra không gian an toàn để cả hai gỡ bỏ mặt nạ, hóa giải những kỳ vọng phi lý và học cách giao tiếp lành mạnh.

Đừng mãi chờ đợi một "hoàng tử" hay "công chúa" bước ra từ truyện cổ tích, vì sự hoàn hảo ấy không tồn tại. Người thực sự dành cho bạn là người có đầy đủ những khiếm khuyết, đôi khi khiến bạn phát điên, nhưng sau tất cả, họ vẫn chọn ở lại để cùng bạn tốt lên mỗi ngày. Chấp nhận sự không hoàn hảo chính là bước đầu tiên để được yêu thương một cách trọn vẹn.

CVTL. Dương Ngọc Bích Trâm