Mối liên hệ giữa lòng tự trọng thấp và việc lựa chọn người yêu sai
Trong các buổi tham vấn tâm lý, một trong những chủ đề xuất hiện nhiều nhất là câu hỏi: “Vì sao tôi cứ rơi vào những mối quan hệ tệ?” hoặc “Tại sao tôi toàn chọn người không phù hợp dù biết họ sẽ khiến mình tổn thương?”
Khi đào sâu, câu trả lời thường quay về một yếu tố cốt lõi: lòng tự trọng thấp.
Lòng tự trọng không chỉ ảnh hưởng đến cách ta nhìn nhận bản thân, mà còn tác động trực tiếp đến cách ta yêu, cách ta cho phép người khác đối xử với mình và cả tiêu chuẩn khi chọn bạn đời. Khi giá trị bản thân bị lung lay, những lựa chọn tình cảm cũng trở nên méo mó theo. Bài viết này sẽ phân tích rõ mối liên hệ giữa lòng tự trọng thấp và việc lựa chọn người yêu sai – từ đó giúp bạn nhận diện và chủ động thay đổi.
Lòng tự trọng thấp là gì và vì sao nó ảnh hưởng đến tình yêu?
Lòng tự trọng là nhận thức sâu sắc về giá trị của chính mình. Người có lòng tự trọng khỏe mạnh có xu hướng cảm thấy mình xứng đáng được trân trọng, biết đặt giới hạn, và dám rời đi khỏi những điều gây tổn thương.
Ngược lại, khi lòng tự trọng thấp, bạn thường nhìn bản thân qua lăng kính thiếu hụt: không đủ tốt, không đáng được yêu, không có quyền đòi hỏi hay lựa chọn. Điều này vô tình ảnh hưởng đến cách bạn bước vào mối quan hệ.
Thay vì hỏi: “Người này có phù hợp với tôi không?”
Bạn dễ chuyển sang hỏi: “Người như thế này có chịu chọn tôi không?”
Từ đó, tiêu chuẩn bị hạ thấp, ranh giới bị xóa nhòa, và những dấu hiệu không lành mạnh dễ bị phớt lờ.
Vì sao người có lòng tự trọng thấp dễ chọn sai người yêu?
Mối liên hệ giữa lòng tự trọng thấp và việc chọn nhầm người thường không đến từ một quyết định duy nhất, mà là chuỗi các cơ chế tâm lý diễn ra âm thầm. Dưới đây là những cơ chế phổ biến nhất mà các nhà trị liệu thường gặp.
Khao khát được công nhận
Khi bên trong luôn tồn tại cảm giác mình không đủ tốt, con người thường tìm kiếm yếu tố bù đắp từ bên ngoài. Một người tỏ ra nhiệt tình, quan tâm ban đầu dễ khiến bạn nghĩ rằng mình đã được chọn, và vì thế bạn nắm rất chặt mối quan hệ đó - ngay cả khi đối phương không thực sự phù hợp.
Sợ cô đơn và lo bị bỏ rơi
Lòng tự trọng thấp thường đi kèm nỗi sợ bị bỏ rơi. Bạn có thể chấp nhận bất kỳ mối quan hệ nào chỉ để không phải ở một mình. Điều này khiến bạn dễ bỏ qua dấu hiệu cảnh báo, dễ đồng ý với những cách đối xử kém tôn trọng, hoặc tiếp tục ở lại trong một mối quan hệ đã rõ ràng có vấn đề.
Khi bên trong luôn tồn tại cảm giác mình không đủ tốt, con người thường tìm kiếm yếu tố bù đắp từ bên ngoài.
Sai lệch trong việc nhìn nhận bản thân và người khác
Khi giá trị bản thân bị đặt quá thấp, bạn không nhìn thấy rõ điểm mạnh của mình. Đồng thời, bạn dễ phóng đại điểm tốt của đối phương. Sự chênh lệch này khiến bạn nghĩ rằng mình “may mắn lắm mới có được người đó”, dẫn đến việc duy trì mối quan hệ không lành mạnh.
Thói quen yêu sai bắt nguồn từ quá khứ
Nhiều người lớn lên trong môi trường thiếu an toàn cảm xúc, ít được công nhận hoặc thường xuyên bị phê phán. Những trải nghiệm đó tạo ra cơ chế chọn lựa quen thuộc: đi tìm những kiểu người giống với hình mẫu thời thơ ấu, dù họ gây đau.
Khi lòng tự trọng thấp, bạn vô thức lặp lại mô thức cũ, chọn những người mang lại cảm giác quen thuộc hơn là cảm giác lành mạnh.
Không có ranh giới cá nhân rõ ràng
Người có lòng tự trọng thấp thường gặp khó khăn khi đặt giới hạn: không biết nói không, ngại yêu cầu điều mình cần, hoặc sợ mâu thuẫn. Điều này khiến bạn dễ rơi vào tay những người kiểm soát, ích kỷ hoặc thậm chí độc hại, vì họ thường chọn những người khó phản kháng để gắn bó.
Những dấu hiệu cho thấy bạn đang chọn sai người vì lòng tự trọng thấp
Một trong những bước quan trọng để thay đổi là nhận diện tình trạng của chính mình. Dưới đây là một số biểu hiện thường gặp trong các mối quan hệ xuất phát từ lòng tự trọng thấp:
- Bạn cảm thấy mình phải cố gắng rất nhiều để “giữ người”.
- Bạn chấp nhận hành vi thiếu tôn trọng, bào chữa cho người yêu dù bạn biết mình tổn thương.
- Bạn sợ chia tay dù mối quan hệ khiến bạn khóc nhiều hơn cười.
- Bạn cảm thấy mình không thể tìm ai tốt hơn.
- Bạn luôn nhún nhường quá mức và tránh làm đối phương phật ý.
- Bạn thường xuyên tự hỏi mình đã làm sai điều gì mỗi khi xảy ra xung đột.
- Bạn cảm thấy lo lắng khi không được nhắn tin lại, dễ hoảng sợ khi có dấu hiệu đối phương xa cách.
Những dấu hiệu này không phải để trách móc, mà để bạn nhận ra rằng có thể bên dưới mối quan hệ hiện tại là một nền tảng tự trọng chưa ổn định.
Hậu quả lâu dài của việc chọn sai người vì tự trọng thấp
Khi giá trị bản thân bị đặt quá thấp, bạn không nhìn thấy rõ điểm mạnh của mình.
Nếu lặp lại trong thời gian dài, mô thức lựa chọn sai có thể dẫn đến:
- Tổn thương tâm lý sâu hơn, khiến tự trọng lại càng thấp.
- Làm mờ ranh giới cá nhân, giảm khả năng tự bảo vệ.
- Mất niềm tin vào tình yêu, hoặc phát triển các cơ chế phòng thủ quá mức.
- Tăng nguy cơ rơi vào mối quan hệ bạo hành cảm xúc hoặc kiểm soát.
- Cảm giác mình “có vấn đề” dù thực tế chỉ là đang mắc kẹt trong vòng lặp quen thuộc.
Điều đáng buồn là càng chọn sai, bạn càng cảm thấy mình không xứng đáng hơn, và tiếp tục chọn sai. Đây là vòng luẩn quẩn tâm lý mà nhiều người mất nhiều năm mới nhận ra.
Làm sao để chọn đúng người hơn khi bạn đang xây dựng lòng tự trọng?
Việc thay đổi mô thức chọn người yêu không thể thực hiện trong một đêm, nhưng hoàn toàn khả thi nếu bạn đi từng bước. Dưới đây là những hướng tiếp cận an toàn và hiệu quả:
Nhìn thẳng vào giá trị thật của bản thân
Hãy bắt đầu bằng việc liệt kê những điểm mạnh, nỗ lực và phẩm chất bạn biết mình có – dù chỉ là những điều nhỏ nhất. Khi hiểu rõ mình đáng giá, bạn sẽ tự nhiên đặt tiêu chuẩn cao hơn cho người bước vào cuộc đời mình.
Tập thiết lập ranh giới
Ranh giới là một kỹ năng, và nó có thể được luyện. Từ việc nói “tôi cần thêm thời gian”, “tôi không ổn với cách nói chuyện này”, đến việc dám rời đi khi đối phương vượt quá giới hạn. Khi ranh giới mạnh lên, sự hấp dẫn của những mối quan hệ độc hại sẽ yếu dần.
Quay về những trải nghiệm cũ và chữa lành chúng
Nhiều mô thức chọn sai bắt nguồn từ tổn thương thuở nhỏ. Làm việc với chuyên viên tâm lý có thể giúp bạn hiểu tại sao mình lại quen thấy đau và học cách xây dựng tiêu chuẩn mới lành mạnh hơn.
Chậm lại khi bắt đầu một mối quan hệ
Người có lòng tự trọng thấp thường vội vàng gắn bó vì cảm giác được chọn. Hãy cho mình thời gian quan sát hành vi dài hạn, nhất quán, và sự tôn trọng mà người đó dành cho bạn.
Tự xây dựng cuộc sống của riêng mình
Khi bạn có công việc ổn định, sở thích riêng, các mối quan hệ bạn bè lành mạnh, bạn sẽ không dựa hoàn toàn vào một mối quan hệ để xác nhận giá trị bản thân. Khi đó, bạn dễ chọn đúng hơn rất nhiều.
Tình yêu là sự lựa chọn, nhưng lòng tự trọng là nền móng
Việc chọn sai người yêu không phải là thất bại cá nhân, mà là tín hiệu cho thấy bạn cần quay về chăm sóc chính mình. Một mối quan hệ lành mạnh luôn bắt đầu từ một cái tôi khỏe mạnh – nơi bạn biết mình xứng đáng, biết mình muốn gì và không muốn gì, và dám rời khỏi những điều không phù hợp.
Nếu bạn nhận ra mình đang mắc kẹt trong vòng lặp chọn sai, hãy nhớ rằng mọi thứ đều có thể thay đổi từ thời điểm bạn bắt đầu đối xử tốt với chính mình. Khi lòng tự trọng được nuôi dưỡng, bạn sẽ tự nhiên thu hút và lựa chọn những người phù hợp hơn – không phải vì họ lấp đầy chỗ trống nào đó, mà vì bạn thật sự muốn đồng hành với họ trong sự an toàn và tôn trọng.
CVTL. Trúc Thanh Nguyễn