Self-care không phải đi spa: Đây mới là chăm sóc bản thân thật sự

Trong vài năm gần đây, cụm từ self-care xuất hiện khắp nơi trên mạng xã hội. Chúng ta dễ dàng bắt gặp những hình ảnh về một buổi spa thư giãn, một ly matcha đắt tiền, kỳ nghỉ cuối tuần hay những món đồ xứng đáng để tự thưởng cho bản thân. Dần dần, self-care bị đồng nhất với việc nuông chiều bản thân bằng những trải nghiệm dễ chịu và đẹp mắt.

Nhưng thực tế, self-care (chăm sóc bản thân) không chỉ là làm điều khiến mình thấy vui trong chốc lát. Self-care thật sự đôi khi không hề dễ chịu. Đó có thể là việc đi ngủ sớm thay vì lướt điện thoại đến 2 giờ sáng. Là dám từ chối một mối quan hệ khiến mình kiệt sức. Là đối diện với cảm xúc tiêu cực thay vì cố gắng né tránh bằng công việc, mua sắm hay giải trí.

Nếu bạn từng cảm thấy mình đã cố gắng cho bản thân nhưng vẫn mệt mỏi, vậy thì có thể bạn đang hiểu self-care theo cách quá bề mặt.

Self-care thật sự là gì?

Trong tâm lý học, self-care được hiểu là những hành động chủ động nhằm duy trì và cải thiện sức khỏe thể chất, tinh thần và cảm xúc của một người. Điều quan trọng nằm ở chữ duy trì. Self-care không chỉ giúp bạn thấy dễ chịu ngay lúc đó, mà còn giúp bạn ổn định và khỏe mạnh về lâu dài.

Việc sử dụng các dịch vụ spa cũng là một phần của self-care. Nhưng nếu sau đó bạn vẫn làm việc đến kiệt sức, luôn sống trong lo âu, không biết đặt giới hạn với người khác và bỏ bê sức khỏe tinh thần của mình, thì một buổi thư giãn sẽ không đủ để chữa lành sự mệt mỏi bên trong.

Self-care thật sự không phải lúc nào cũng chữa lành như mạng xã hội mô tả. Đôi khi nó rất thực tế, rất đời thường và khá khó khăn.

Self-care là sự đầu tư cho bản thân lâu dài

Vì sao nhiều người đang chăm sóc bản thân sai cách?

Một trong những lý do lớn nhất là chúng ta đang sống trong thời đại tối ưu hình ảnh. Những nội dung về self-care dễ lan truyền thường là thứ có thể chụp đẹp, quay đẹp và tạo cảm giác có một cuộc sống lý tưởng.

Tuy nhiên, những dạng chăm sóc bản thân quan trọng nhất lại thường không hào nhoáng.

Không ai đăng hình mình đang học cách kiểm soát cơn giận. Không ai quay vlog về việc tập nói “không” với gia đình độc hại. Cũng ít ai khoe hành trình đi trị liệu tâm lý hay quá trình đối diện với sang chấn tuổi thơ.

Vì vậy, nhiều người bắt đầu tin rằng self-care chỉ cần chiều bản thân một chút là đủ. Họ tiêu tiền cho những trải nghiệm thư giãn nhưng lại tiếp tục sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Cảm giác kiệt sức vẫn ở đó, chỉ được che phủ tạm thời bằng dopamine ngắn hạn.

Self-care thật sự đôi khi là kỷ luật

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là: chăm sóc bản thân nghĩa là luôn làm điều khiến mình thoải mái.

Thực tế, self-care nhiều khi là làm điều tốt cho mình dù mình không thích làm.

Đó là:

• Đi ngủ đúng giờ dù còn muốn xem thêm vài video.

• Ăn uống điều độ khi cơ thể đã kiệt sức vì caffeine và thức ăn nhanh.

• Tập thể dục để giải phóng căng thẳng thay vì dồn nén trong người.

• Dừng một mối quan hệ khiến mình tổn thương dù còn rất yêu.

• Tìm đến chuyên gia tâm lý khi nhận ra bản thân không thể tự xoay sở mãi.

Những điều này không tạo cảm giác thư giãn ngay lập tức, nhưng lại là nền tảng cho sức khỏe tinh thần khỏe mạnh lâu dài.

Self-care không chỉ xoa dịu cảm xúc, mà còn là bảo vệ bản thân khỏi những điều âm thầm làm mình kiệt quệ.

Chăm sóc cảm xúc không phải là né tránh cảm xúc

Nhiều người nghĩ self-care là tránh xa những điều tiêu cực. Nhưng trong tâm lý học, việc phủ nhận cảm xúc thường khiến chúng tích tụ mạnh hơn.

Một người có khả năng self-care tốt không phải là người luôn vui vẻ. Đó là người biết nhận diện cảm xúc của mình, cho phép bản thân buồn, giận, thất vọng hay tổn thương mà không phán xét chính mình.

Có những ngày self-care đơn giản là:

• Cho phép mình nghỉ ngơi mà không cảm thấy tội lỗi.

• Thừa nhận rằng mình đang quá tải.

• Khóc sau một thời gian dài cố gắng mạnh mẽ.

• Viết nhật ký để hiểu mình đang thật sự cảm thấy gì.

• Tìm một người an toàn để chia sẻ.

Cảm xúc không biến mất chỉ vì chúng ta phớt lờ chúng. Chúng chỉ chuyển thành stress, mất ngủ, cáu gắt hoặc kiệt sức tinh thần.

Thấu hiểu cảm xúc của bản thân là một cách chăm sóc tâm trí tuyệt vời

Một phần quan trọng của self-care: Đặt giới hạn

Rất nhiều người chăm sóc người khác quá tốt nhưng lại quên chăm sóc chính mình. Họ luôn cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người, sợ bị đánh giá ích kỷ nếu từ chối.

Nhưng việc liên tục vượt quá giới hạn cảm xúc sẽ khiến con người dần mất kết nối với nhu cầu thật sự của bản thân.

Đặt giới hạn không có nghĩa là lạnh lùng hay vô tâm. Đó là hiểu rằng năng lượng tinh thần của mình là hữu hạn.

Self-care đôi khi là:

• Không trả lời công việc ngoài giờ liên tục.

• Từ chối những lời nhờ vả khiến mình quá tải.

• Hạn chế tiếp xúc với người khiến mình bị thao túng cảm xúc.

• Dành thời gian cho bản thân mà không cần giải thích với ai.

Bạn không cần phải kiệt sức mới được phép nghỉ ngơi.

Self-care không thể thay thế chữa lành tâm lý

Một điều quan trọng cần hiểu là: self-care không phải giải pháp cho mọi vấn đề sức khỏe tinh thần.

Nếu một người đang trải qua lo âu kéo dài, trầm cảm, sang chấn tâm lý hay kiệt sức nghiêm trọng, những hoạt động thư giãn đơn lẻ sẽ không đủ để giải quyết gốc rễ vấn đề.

Đôi khi, chăm sóc bản thân thật sự là dũng cảm tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.

Việc gặp chuyên gia tâm lý không có nghĩa là yếu đuối. Ngược lại, đó là dấu hiệu cho thấy một người đang nghiêm túc với sức khỏe tinh thần của mình.

Giống như cơ thể cần bác sĩ khi bị bệnh, tâm trí cũng cần được hỗ trợ khi chịu tổn thương kéo dài.

Self-care bền vững bắt đầu từ những điều nhỏ nhất

Những điều nhỏ bạn làm thường ngày có thể đạt hiệu quả lâu dài nếu đủ kiên trì

Nhiều người nghĩ muốn chăm sóc bản thân đúng cách thì phải thay đổi toàn bộ cuộc sống. Nhưng trên thực tế, chăm sóc bản thân bền vững thường bắt đầu từ những hành động rất nhỏ.

Bạn không cần trở thành phiên bản hoàn hảo của mình ngay lập tức.

Hãy bắt đầu bằng việc:

• Ngủ đủ hơn hôm qua một chút.

• Ăn một bữa tử tế.

• Dành 10 phút yên tĩnh cho bản thân.

• Học cách nói chuyện nhẹ nhàng hơn với chính mình.

• Tập nhận ra khi nào mình đang quá tải.

Chăm sóc bản thân không phải là thưởng cho bản thân sau khi kiệt sức. Nó là cách giúp bạn không phải sống trong kiệt sức quá lâu.

Kết luận

Đi spa, du lịch hay mua thứ mình thích không sai. Những điều đó vẫn có thể là một phần của self-care. Nhưng chăm sóc bản thân thật sự không dừng ở những khoảnh khắc dễ chịu ngắn hạn.

Self-care thật sự là học cách sống tử tế với chính mình mỗi ngày - từ giấc ngủ, cảm xúc, giới hạn cá nhân cho đến sức khỏe tinh thần lâu dài.

Đó không phải là xu hướng nhất thời để trông giống như đang chữa lành, mà là một kỹ năng sống cần được xây dựng nghiêm túc.

Nếu bạn nhận ra bản thân đã quá lâu chỉ cố gắng chịu đựng, thì có lẽ đã đến lúc bắt đầu chăm sóc mình theo cách sâu hơn.

CVTL. Trúc Thanh Nguyễn