Vì sao chúng ta thích xem drama của người khác?

Có bao giờ bạn tự hỏi: “Chuyện này có liên quan gì đến mình đâu, sao mình vẫn muốn theo dõi?”

Một người nổi tiếng vướng tranh cãi, một người nổi tiếng bị phốt, một đoạn livestream bất ngờ viral hay một cuộc khẩu chiến trên mạng xã hội… Ban đầu bạn chỉ vô tình nhìn thấy một bài đăng. Bạn đọc vài dòng để biết chuyện gì đang xảy ra. Sau đó, bạn xem thêm một video, tìm bài viết gốc, đọc bình luận rồi lại vào TikTok hoặc Facebook để xem diễn biến mới nhất.

Đến lúc nhận ra, bạn đã dành cả tiếng đồng hồ để theo dõi một câu chuyện hoàn toàn không liên quan đến cuộc sống của mình.

Hiện tượng này rất phổ biến trên mạng xã hội hiện nay. Trong ngôn ngữ đời thường, chúng ta thường gọi đó là "hóng drama". Nhưng tại sao những câu chuyện của người khác lại có sức hút đến vậy? Vì sao càng nhiều tranh cãi, chúng ta càng khó rời mắt?

Dưới góc nhìn tâm lý học, việc tò mò về những câu chuyện kịch tính (drama) không nhất thiết có nghĩa bạn là người thích thị phi. Đằng sau hành vi tưởng như rất bình thường này có thể là nhiều cơ chế tâm lý khác nhau.

"Hóng drama" thực chất là gì?

"Drama" trên mạng xã hội thường dùng để chỉ những câu chuyện có nhiều xung đột, tranh cãi hoặc cảm xúc mạnh, đặc biệt khi câu chuyện liên quan đến người nổi tiếng, người có tầm ảnh hưởng hoặc một cộng đồng lớn.

Điểm chung của những nội dung này là chúng thường chứa các yếu tố mà não bộ con người đặc biệt chú ý: xung đột, bất ngờ, bí mật, nguy cơ, cảm xúc mạnh và câu hỏi chưa có lời giải.

Một bài đăng bình thường có thể khiến bạn lướt qua trong vài giây. Nhưng một tiêu đề như “Sự thật phía sau…”, “Người trong cuộc chính thức lên tiếng”, “Cộng đồng mạng tranh cãi dữ dội…” lại dễ khiến bạn dừng lại.

Điều này không hoàn toàn ngẫu nhiên.

Não bộ của con người có xu hướng chú ý đến những thông tin có khả năng giúp chúng ta nhận diện nguy cơ, hiểu hành vi của người khác hoặc dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong môi trường mạng xã hội, cơ chế này được khuếch đại bởi cách nội dung được thiết kế để giữ sự chú ý.

Vì sao drama lại hấp dẫn hơn những câu chuyện bình thường?

Một trong những lý do quan trọng là sự tò mò.

Khi biết một phần câu chuyện nhưng chưa biết kết thúc, chúng ta có xu hướng muốn tìm kiếm thông tin còn thiếu. Nếu một video chỉ nói “một người nổi tiếng gặp vấn đề”, bạn có thể không quan tâm. Nhưng nếu câu chuyện được mở bằng một câu hỏi chưa có lời giải, não bộ sẽ muốn biết phần còn lại.

Đó là lý do những câu chuyện có nhiều tập lên sóng thường đặc biệt hấp dẫn. Hôm nay có một bài đăng, ngày mai người trong cuộc phản hồi, sau đó xuất hiện bằng chứng mới, rồi một bên khác lên tiếng.

Mỗi thông tin mới lại tạo ra một câu hỏi mới.

Bạn không chỉ đang đọc một câu chuyện. Bạn đang theo dõi một chuỗi diễn biến mà mình muốn biết kết quả.

Chúng ta bị thu hút bởi cảm xúc mạnh

Drama thường đi kèm với tức giận, bất ngờ, thương cảm, thất vọng hoặc phẫn nộ. Những cảm xúc này khiến thông tin trở nên nổi bật hơn nhiều so với một nội dung trung tính.

Ví dụ, một bài viết nói về một người có cuộc sống bình thường có thể không tạo nhiều phản ứng. Nhưng khi câu chuyện xuất hiện yếu tố “phản bội”, “lừa dối”, “bị đối xử bất công” hoặc “hai mặt”, mức độ chú ý thường tăng lên.

Đặc biệt, sự phẫn nộ có tính lan truyền rất mạnh trên mạng xã hội.

Khi nhìn thấy hàng nghìn bình luận cùng bày tỏ tức giận, chúng ta có thể bị cuốn vào cảm xúc chung của cộng đồng. Không cần biết rõ người trong cuộc, chúng ta vẫn có thể bắt đầu cảm thấy mình cần phải biết chuyện gì đã xảy ra và ai đúng, ai sai.

Nói cách khác, đôi khi chúng ta không chỉ hóng một câu chuyện. Chúng ta đang hóng cảm xúc mà câu chuyện tạo ra.

Vì sao chúng ta thích thú khi biết "ai đúng, ai sai"?

Một yếu tố khác nằm ở nhu cầu tìm kiếm công bằng.

Con người thường có xu hướng đánh giá hành vi của người khác dựa trên những chuẩn mực về đúng và sai. Khi một câu chuyện có xung đột, chúng ta tự nhiên muốn xác định: Ai là người đáng trách? Ai là nạn nhân? Ai đang nói thật?

Điều này giải thích tại sao phần bình luận thường hấp dẫn không kém nội dung chính.

Chúng ta không chỉ đọc sự kiện mà còn đọc cách người khác diễn giải sự kiện đó. Mỗi bình luận lại cung cấp một góc nhìn mới, khiến câu chuyện trở nên phức tạp hơn.

Từ đây hình thành một hiện tượng quen thuộc: mỗi người bắt đầu chọn một phe.

Khi đã đứng về một phía, chúng ta có xu hướng tìm kiếm thêm những thông tin củng cố quan điểm của mình và dễ bỏ qua những thông tin trái chiều. Đây là một trong những biểu hiện thường được liên hệ với thiên kiến xác nhận.

Vì vậy, càng đọc nhiều bình luận, chúng ta đôi khi càng chắc chắn rằng mình đúng, dù chưa chắc đã có đủ thông tin để đưa ra kết luận.

“Người ta cũng đang xem mà” – sức mạnh của đám đông

Một lý do khác khiến câu chuyện lan nhanh là tâm lý đám đông.

Bạn nhìn thấy một video có hàng triệu lượt xem, hàng chục nghìn bình luận và hàng trăm bài đăng phân tích. Chính số lượng người đang quan tâm cũng trở thành một lý do khiến bạn muốn biết chuyện gì đang xảy ra.

Bạn có thể nghĩ:

“Nhiều người quan tâm như vậy chắc phải có chuyện gì đó.”

Đây là một dạng ảnh hưởng xã hội khá phổ biến. Khi không chắc chắn điều gì đang xảy ra, con người thường nhìn vào hành vi của người khác để định hướng sự chú ý và đánh giá tình huống.

Trên mạng xã hội, hiệu ứng này được khuếch đại bởi lượt xem, lượt thích, số lượng bình luận và những nội dung liên tục xuất hiện trên bảng tin.

Một câu chuyện càng được nhiều người nói đến, nó càng có khả năng tiếp tục được nhiều người khác chú ý.

Vì sao xem drama đôi khi khiến chúng ta cảm thấy dễ chịu?

Điều này nghe có vẻ nghịch lý, nhưng theo dõi câu chuyện của người khác đôi khi có thể tạo ra cảm giác giải trí hoặc giải tỏa.

Khi đang căng thẳng vì công việc, học tập hoặc những vấn đề cá nhân, việc chuyển sự chú ý sang một câu chuyện bên ngoài có thể giúp chúng ta tạm thời thoát khỏi những suy nghĩ của chính mình.

Một số người cũng có thể cảm thấy nhẹ nhõm khi nhận ra: “Hóa ra không chỉ mình gặp vấn đề.”

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa việc liên tục tiêu thụ drama là một cách lành mạnh để giải tỏa căng thẳng.

Nếu mỗi khi mệt mỏi chúng ta đều tìm đến những nội dung gây tranh cãi, não bộ có thể dần hình thành thói quen tìm kiếm kích thích cảm xúc mạnh mỗi khi cần giải trí.

Khi đó, việc hóng một chút có thể dễ dàng biến thành hàng giờ lướt mạng liên tục để đọc hoặc xem những tin tức tiêu cực.

Khi nào thì "hóng drama" trở thành vấn đề?

Việc tò mò hoặc xem một vài nội dung giải trí không phải là vấn đề tâm lý. Ai cũng có nhu cầu cập nhật những gì đang diễn ra xung quanh mình.

Điều đáng quan tâm là mức độ và khả năng kiểm soát hành vi.

Nếu bạn liên tục kiểm tra mạng xã hội để xem drama mới nhất, khó tập trung vào công việc vì muốn biết có diễn biến gì chưa, cảm thấy bực tức hoặc lo lắng theo câu chuyện của người khác, hoặc dành quá nhiều thời gian để tranh luận với những người hoàn toàn xa lạ, có thể đã đến lúc nhìn lại cách mình sử dụng mạng xã hội.

Đặc biệt, nếu bạn nhận thấy mình thường tìm đến drama mỗi khi buồn, cô đơn, căng thẳng hoặc cảm thấy cuộc sống của mình nhàm chán, điều đáng tìm hiểu không chỉ là “Tại sao mình thích xem drama?”, mà còn là:

“Mình đang tìm kiếm điều gì ở những câu chuyện này?”

Có thể đó là sự kết nối. Có thể là cảm giác được thuộc về một cộng đồng. Có thể là nhu cầu giải tỏa cảm xúc. Cũng có thể đơn giản là bạn đang cần một sự kích thích để tạm thời thoát khỏi cảm giác trống rỗng hoặc mệt mỏi trong cuộc sống thường ngày.

Làm sao để không bị cuốn vào drama trên mạng xã hội?

Bạn không nhất thiết phải xóa toàn bộ mạng xã hội hay tránh tất cả những nội dung đang được quan tâm. Điều quan trọng hơn là nhận ra thời điểm mình bắt đầu mất quyền kiểm soát sự chú ý.

Một cách đơn giản là trước khi tiếp tục xem một video hoặc đọc thêm một bài viết, hãy tự hỏi: “Mình thực sự muốn biết điều này hay thuật toán đang khiến mình tiếp tục xem?”

Nếu nhận ra mình đang bị cuốn vào một chuỗi nội dung liên tục, hãy chủ động dừng lại thay vì chờ đến khi hết drama.

Bạn cũng có thể tập thói quen phân biệt giữa biết thông tin và tham gia cảm xúc vào thông tin. Biết một sự việc đang xảy ra không đồng nghĩa với việc bạn cần phải phẫn nộ, lựa chọn phe hay đưa ra phán xét.

Đặc biệt, trước khi chia sẻ hoặc bình luận về một câu chuyện đang viral, hãy nhớ rằng những gì xuất hiện trên mạng xã hội thường chỉ là một phần của sự việc. Một đoạn video vài chục giây hoặc một bài đăng của một phía hiếm khi đủ để chúng ta hiểu toàn bộ câu chuyện của một con người.

Không phải lúc nào chúng ta cũng thật sự quan tâm đến drama

Có lẽ điều thú vị nhất về việc "hóng drama" là đôi khi câu chuyện bên ngoài chỉ là cái cớ.

Điều chúng ta thực sự tìm kiếm có thể là cảm giác tò mò, sự kích thích, một chủ đề để trò chuyện, cảm giác thuộc về một cộng đồng hoặc đơn giản là vài phút tạm quên đi những vấn đề của chính mình.

Vì vậy, lần tới khi bạn nhận ra mình đang xem một drama kéo dài hàng chục video, thay vì tự trách “Sao mình nhiều chuyện thế?”, hãy thử dừng lại và quan sát bản thân.

Bạn đang tò mò?

Bạn đang buồn chán?

Bạn đang căng thẳng?

Hay bạn chỉ đang cần một điều gì đó đủ hấp dẫn để kéo mình ra khỏi những suy nghĩ đang diễn ra trong đầu?

Hiểu được điều đó có thể giúp chúng ta sử dụng mạng xã hội chủ động hơn, thay vì để những câu chuyện của người khác quyết định cảm xúc và thời gian của mình.

Khi mạng xã hội bắt đầu ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần

Mạng xã hội bản thân nó không phải là điều xấu. Vấn đề nằm ở cách chúng ta sử dụng nó và vai trò mà nó đang chiếm giữ trong đời sống tâm lý.

Nếu bạn nhận thấy mình ngày càng khó kiểm soát thời gian sử dụng mạng xã hội, thường xuyên bị cuốn vào những nội dung tiêu cực, dễ cáu giận, lo âu, mất ngủ hoặc cảm thấy kiệt sức vì phải liên tục cập nhật thông tin, đây có thể là lúc cần quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tinh thần của mình.

Tại ECHO MEDI, tham vấn tâm lý cá nhân có thể giúp bạn nhìn lại mối quan hệ của mình với mạng xã hội, nhận diện những nhu cầu cảm xúc phía sau các hành vi lặp lại và xây dựng cách sử dụng công nghệ phù hợp hơn với cuộc sống của chính mình.

Bởi đôi khi, điều chúng ta cần không phải là biết drama tiếp theo là gì, mà là hiểu vì sao mình lại cần nó đến vậy.

CVTL. Trúc Thanh Nguyễn