Gán nhãn "con nhà người ta" - Động lực hay áp lực cho trẻ

Bữa cơm tối gia đình đôi khi chùng xuống chỉ vì một câu nói buông lơi lúc xem phiếu điểm tổng kết của con. Nhìn con người ta kìa, sao bạn được 10 mà mình chỉ lẹt đẹt thế này. Nhiều người lớn cho rằng đó chỉ là một phép so sánh nhỏ, một cách khích tướng để con biết nhìn vào người khác mà phấn đấu. Nhưng thực tế, đối với một đứa trẻ, câu nói ấy không hề mang lại động lực. Nó giống như một gáo nước lạnh dội thẳng vào những nỗ lực mà các em vừa chật vật trải qua, để lại một cảm giác ấm ức và tủi thân khó gọi thành tên.

Những sự cố gắng không bao giờ được nhìn thấy

Khi mang một kết quả học tập hay một sản phẩm mình vừa làm được về nhà, điều một đứa trẻ chờ đợi nhất không phải là phần thưởng vật chất. Các em chỉ khao khát một cái gật đầu công nhận. Trẻ muốn cha mẹ thấy được những đêm mình đã thức khuya, những bài toán khó mà mình đã vã mồ hôi tự giải quyết.

Thế nhưng, khi đáp lại sự háo hức đó là một lời so sánh với một người bạn khác, niềm vui lập tức vụt tắt. Trẻ không có đủ sự bao dung để hiểu rằng cha mẹ đang muốn tốt cho mình. Thứ duy nhất các em cảm nhận được là sự hụt hẫng. Các em ngầm hiểu rằng, hóa ra những giọt mồ hôi của mình chẳng có nghĩa lý gì, và dường như sự quan tâm, công nhận của cha mẹ đang được dành cho một người hoàn toàn xa lạ.

Cảm giác bất lực và phản ứng buông xuôi

Một khi nhận ra dù có nỗ lực đến đâu cũng không thể đuổi kịp hình mẫu hoàn hảo mà cha mẹ đặt ra, đứa trẻ sẽ tự tìm cách bảo vệ mình khỏi sự tổn thương. Và cách phổ biến nhất chính là buông xuôi.

Rất nhiều đứa trẻ dần trở nên lầm lỳ, chống đối và từ chối mọi sự cố gắng. 

Các em đóng sập cửa phòng, giấu nhẹm chuyện trường lớp vì biết có kể ra cũng chỉ nhận về sự chê bai. Đáng buồn hơn, có những em chọn cách cắn răng chạy đua trong sự mệt mỏi cùng cực. Bề ngoài, đó có thể là một học sinh ngoan ngoãn, điểm số luôn đứng đầu, nhưng bên trong lại là một tâm trí luôn phấp phỏng lo âu. Các em cắm cúi học không phải vì niềm vui khám phá thế giới, mà vì nỗi sợ hãi chực chờ rằng chỉ cần mình thua kém, mình sẽ không còn được cha mẹ yêu thương nữa.

Chấp nhận con như một cá thể độc lập

Sự thật là, chúng ta thường có thói quen nhặt nhạnh những điểm sáng giá nhất của con người khác để đem ra soi xét những thiếu sót của con nhà mình. Nhưng mỗi một đứa trẻ sinh ra đều có một nhịp độ phát triển và một thế mạnh riêng biệt. Có em nhạy bén với những con số, có em lại giỏi nắm bắt cảm xúc của người khác, và cũng có những em chỉ đơn giản là rất hiền lành, biết tự lo liệu việc nhà để cha mẹ yên tâm công tác.

Việc liên tục mang con ra cân đo đong đếm không làm con trở nên xuất chúng hơn, mà chỉ vô tình đẩy con ra xa khỏi vòng tay gia đình. Thay vì mỏi mắt nhìn sang thành tích của những đứa trẻ nhà bên, có lẽ điều thiết thực nhất người lớn có thể làm là ngồi xuống, nhìn thật kỹ đứa con đang lớn lên từng ngày trong nhà mình. Đứa trẻ ấy có thể không hoàn hảo, không mang về những tấm huy chương lấp lánh, nhưng chắc chắn là đứa trẻ đang cần sự thấu hiểu, động viên từ bạn nhiều hơn bất kỳ ai khác trên đời.

Người tổng hợp: CVTL Nguyễn Đình Quốc