Tâm lý đám đông trong mua sắm: Vì sao người ta dễ chạy theo trend?

Bạn đã bao giờ xếp một hàng dài đợi mua ly trà sữa mới ra mắt, hay vội vàng “chốt đơn” một chiếc áo đang “viral” trên mạng xã hội? Nếu có, bạn không hề đơn độc. Đó không phải là một điểm yếu mà là minh chứng sự cho thấy bộ não xã hội của chúng ta đang  hoạt động một cách tự nhiên. Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu điều gì thực sự ẩn sau sức hấp dẫn của những món đồ “hot trend” nhé:

Vì sao chiếc áo "ai cũng mặc" lại hấp dẫn đến vậy?

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao mình lại có xu hướng bị thu hút bởi những sản phẩm mà mọi người xung quanh đang bàn tán, dù ban đầu bạn không hề có ý định mua chúng không? Đó chính là tâm lý đám đông – một lực đẩy vô hình nhưng vô cùng mạnh mẽ, được dệt nên từ những nhu cầu tâm lý sâu sắc nhất của con người. Hãy xem nó vận hành qua 3 cơ chế tâm lý cốt lõi sau:

Nhu cầu được thuộc về: Sợ dây vô hình gắn  kết chúng ta

Từ thuở sơ khai, con người là sinh vật sống theo bầy đàn. Việc thuộc về một bộ lạc, một cộng đồng không chỉ mang lại sự an toàn mà còn là sự sống còn. Nếu bạn bị tách ra khỏi nhóm, bạn sẽ đối mặt với nguy hiểm.

Dù ngày nay chúng ta không còn phải săn bắn hay hái lượm, nhưng bộ não nguyên thủy đó vẫn còn. Nhu cầu được thuộc về, được chấp nhận, được xem là "một phần của nhóm" vẫn là một trong những động lực mạnh mẽ nhất. Trong đời sống việc mua một món đồ theo xu hướng cũng giống như việc bạn đang nói rằng: "Tôi ở đây, tôi cũng giống các bạn, chúng ta cùng chung một 'tần số'." Chiếc áo "hot trend" hay đôi giày "quốc dân" trở thành một dạng "đồng phục" ngầm, một tấm vé thông hành giúp chúng ta hòa nhập dễ dàng hơn vào một nhóm bạn, một cộng đồng hay thậm chí là cả một thế hệ. Việc "lạc loài" có thể gây ra một cảm giác bất an và cô lập rất thật.

Nhu cầu được thuộc về

Bằng chứng xã hội: Nếu ai cũng lựa chọn chắc chắn là tốt

Hãy tưởng tượng bạn đang đi du lịch ở một thành phố lạ và muốn tìm một quán ăn ngon. Trước mặt bạn là hai lựa chọn: một quán ăn đông nghịt khách, và một quán vắng tanh. Bạn sẽ chọn quán nào? Hầu hết chúng ta sẽ chọn quán đông khách. Tại sao? Vì bộ não của chúng ta luôn tìm kiếm những "lối tắt" để đưa ra quyết định nhanh hơn và đỡ tốn năng lượng hơn. Việc thấy nhiều người cùng làm một việc gì đó (mua một sản phẩm, ăn ở một nhà hàng) tạo ra một "bằng chứng xã hội" (social proof) rằng: lựa chọn đó hẳn là đúng đắn và an toàn. Khi lướt mạng xã hội, bạn thấy hàng trăm lượt đánh giá 5 sao, hàng nghìn lượt bình luận tích cực về một sản phẩm. Bạn bè của bạn cũng đăng bài "unbox" món đồ đó. Tất cả những tín hiệu này nói với bộ não bạn rằng: "Đây là một lựa chọn đã được kiểm chứng. Bạn không cần phải tốn công nghiên cứu nữa đâu. Cứ mua đi, sẽ ổn thôi." Nó làm giảm đi nỗi sợ hãi phải đưa ra một quyết định sai lầm.

Nhìn thấy bạn bè "unbox" món đồ trên mạng xã hội

Nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO): Cả thế giới đang trải nghiệm  trừ mình.

FOMO (Fear Of Missing Out) là một trạng thái lo âu xã hội, một cảm giác rằng mình đang bỏ lỡ những trải nghiệm thú vị mà người khác đang có. Mạng xã hội chính là chất xúc tác cực mạnh cho nỗi sợ này. Chúng ta liên tục nhìn thấy những hình ảnh được chọn lọc kỹ lưỡng: bạn bè check-in với món đồ mới, người nổi tiếng trải nghiệm dịch vụ thời thượng, những đoạn video "đập hộp" đầy phấn khích. Cảm giác "bỏ lỡ" không chỉ là về việc không sở hữu một món đồ. Nó còn là nỗi sợ bị đứng ngoài cuộc trò chuyện chung, không hiểu mọi người đang nói về cái gì, và không được chia sẻ niềm vui, sự hào hứng của cộng đồng. Việc mua theo xu hướng lúc này trở thành cách để chúng ta tham gia vào trải nghiệm tập thể đó, để cảm thấy mình "bắt kịp" và không bị tụt lại phía sau.

Nỗi sợ bị bỏ lỡ

Làm sao để “bắt trend” một cách tỉnh táo?

Khi bạn cảm thấy bị thôi thúc phải mua một món đồ đang "hot", hãy hít một hơi thật sâu và tự hỏi mình:

• Câu hỏi về NHU CẦU: “Mình thực sự CẦN món đồ này, hay mình chỉ MUỐN cảm giác mà nó mang lại (cảm giác được thuộc về, được công nhận)?”

• Câu hỏi về GIÁ TRỊ: “Nếu không ai biết mình sở hữu món đồ này, mình có còn muốn mua nó nữa không? Giá trị thực sự của nó đối với cá nhân mình là gì?”

• Câu hỏi về CẢM XÚC: “Cảm xúc nào đang thúc đẩy mình lúc này? Có phải là nỗi sợ bị bỏ lỡ, sự lo lắng hay chỉ là sự hào hứng nhất thời?

Lời kết

Hiểu về tâm lý đám đông không phải là để chúng ta trở nên khác biệt hay xa lánh đám đông. Nó là để chúng ta hiểu chính mình hơn. Lần tới, khi bạn thấy mình đang bị cuốn theo một xu hướng nào đó, hãy mỉm cười và nhận ra: "À, đây là bộ não xã hội của mình đang hoạt động."

Và từ sự nhận biết đó, bạn có thể đưa ra một lựa chọn thực sự của riêng mình – một lựa chọn đến từ nhu cầu, giá trị và niềm vui đích thực của bạn, chứ không phải từ áp lực vô hình của đám đông.

CVTL. Dương Ngọc Bích Trâm