Khi động lực biến mất - hiểu về giai đoạn chững lại trong cuộc sống.
Đã bao giờ bạn thức dậy vào buổi sáng, nhìn vào danh sách công việc dài dằng dặc và cảm thấy trống rỗng hoàn toàn? Không phải là bạn mệt mỏi về thể xác, mà là một sự kiệt quệ trong tâm hồn. Những mục tiêu từng khiến bạn hào hứng giờ đây trông như những hòn đá nặng trĩu. Bạn tự hỏi: "Tại sao mình lại bắt đầu điều này?" và tệ hơn là: "Có phải mình đang lười biếng và kém cỏi không?"
Điều gì làm động lực lại bỏ đi
Chúng ta thường lầm tưởng động lực là một nguồn nhiên liệu vĩnh cửu. Nhưng thực tế, não bộ con người được thiết kế để tiết kiệm năng lượng, không phải để "cháy" mãi mãi. Khi động lực biến mất, thường là do 3 nguyên nhân gốc rễ sau:
Mong đợi một kết quả tuyến tính:
Chúng ta thường mong đợi nỗ lực và kết quả đi theo một đường thẳng: Cố gắng 10 phần, nhận lại 10 phần. Nhưng thực tế cuộc sống lại giống như việc đun nước. Bạn cung cấp nhiệt liên tục, nhưng nước vẫn chỉ ấm lên từ từ mà chưa sôi sục. Chính vì thế, có những khoảng thời gian bạn thấy bản thân nỗ lực rất nhiều nhưng chưa thấy kết quả rõ rệt. Khi kế quả không xuất hiện ngay, não bộ sẽ ngừng tiết ra Dopamine - một loại hormone tạo động lực, khiến bạn muốn bỏ cuộc.
Sự mệt mỏi của ý chí
Hãy tưởng tượng ý chí giống như pin điện thoại. Nếu bạn dùng nó để ép buộc bản thân làm những việc mình không thực sự yêu thích, hoặc phải đưa ra quá nhiều quyết định trong ngày, pin sẽ cạn. Lúc này, trạng thái "mất động lực" thực chất là cơ chế bảo vệ của não bộ: Nó buộc bạn phải dành một khoảng dừng lại để “sạc pin.”
Phải đưa ra quá nhiều quyết định trong ngày, pin sẽ cạn
Mất kết nối với bản thân
Theo Thuyết Tự quyết, động lực bền vững phải đến từ bên trong (niềm vui, ý nghĩa). Khi chúng ta chạy theo những mục tiêu áp đặt từ bên ngoài (tiền bạc, danh vọng, sự kỳ vọng của người khác) quá lâu, tâm hồn sẽ "đình công".
Liệu bạn có đang ở trong “vùng chững”?
"Vùng chững" không ập đến ầm ĩ như một cơn bão, nó thường len lỏi vào cuộc sống như một màn sương mù. Bạn có thấy mình trong những mô tả dưới đây không?
Cảm giác "chạy tại chỗ" : Bạn vẫn đang làm việc, vẫn đang cố gắng, thậm chí nỗ lực nhiều hơn trước, nhưng kết quả dường như dậm chân tại chỗ. Bạn cảm thấy mình giống như đang chạy trên máy chạy bộ: mồ hôi ướt đẫm nhưng cảnh vật xung quanh chẳng hề thay đổi.
Mồ hôi ướt đẫm nhưng cảnh vật xung quanh chẳng hề thay đổi
Sự "trơ lì" cảm xúc: Không hẳn là buồn bã hay tuyệt vọng, mà là cảm giác "nhạt". Những thành tựu nhỏ từng khiến bạn nhảy cẫng lên vui sướng giờ đây chẳng gợi lên chút cảm xúc nào. Bạn làm mọi thứ như một cái máy được lập trình sẵn, hoàn thành cho xong chuyện chứ không còn sự tò mò hay hứng thú.
Sức "ỳ" lớn đối với những việc nhỏ: Trước đây, việc trả lời một email hay rửa bát chỉ mất 5 phút. Bây giờ, bạn phải mất cả tiếng đồng hồ đấu tranh tư tưởng mới có thể bắt tay vào làm. Mọi đầu việc đều nặng tựa ngàn cân.
Mong đợi về sự giải thoát: Bạn bắt đầu thường xuyên nghĩ đến việc: "Giá mà mình có thể bỏ hết tất cả để lên núi sống" hoặc "Ước gì mình bị ốm nhẹ một chút để có cớ nằm nhà". Đây là tín hiệu cho thấy tâm trí bạn đang khao khát một lối thoát khỏi áp lực hiện tại.
Nếu bạn gật đầu với quá nửa những điều trên, xin hãy an tâm. Bạn không hề lười biếng hay kém cỏi. Bạn chỉ đang đi qua một "điểm nghẽn tâm lý" tự nhiên mà bất cứ ai – kể cả những người thành công nhất – đều phải trải qua.
Làm thế nào để làm bạn với “vùng chững”
Chiến lược 1: "Nghỉ ngơi chủ động" thay vì "Trốn chạy thụ động"
Khi mất động lực, ta hay có xu hướng nằm ườn lướt điện thoại hàng giờ. điều này có thường phát huy tác dụng tức thời nhưng lại có nhiều nguy cơ về lâu về dài. Hãy thực hiện "Nghỉ ngơi chủ động". Đi dạo không đem theo điện thoại, nấu một bữa ăn ngon, hoặc ngủ một giấc thật sâu. Hãy cho phép bản thân hoàn toàn tách rời khỏi áp lực công việc trong một khoảng thời gian ngắn (ví dụ: 1 ngày trọn vẹn) mà không mang theo cảm giác tội lỗi.
Hãy cho phép bản thân hoàn toàn tách rời khỏi áp lực công việc trong một khoảng thời gian ngắn
Chiến lược 2: Quy tắc 2 phút
Khi bạn nghĩ đến một dự án lớn, não bộ (cụ thể là hạch hạnh nhân - nơi xử lý nỗi sợ) sẽ phát tín hiệu báo động vì thấy nó quá sức.
- Thực hành: Đừng nghĩ đến việc "Viết xong báo cáo". Hãy nói với não bộ: "Mình chỉ ngồi xuống và viết đúng 2 phút thôi, sau đó nếu chán thì nghỉ".
- Tại sao nó hiệu quả? Bắt đầu là phần khó nhất. Một khi bạn đã ngồi xuống được 2 phút, quán tính sẽ thường giúp bạn đi tiếp một cách nhẹ nhàng.
Chiến lược 3: Tìm lại "Mỏ neo" cảm xúc
Đôi khi chúng ta quên mất lý do mình bắt đầu.
Bài tập tự vấn : Hãy lấy giấy bút và trả lời 3 câu hỏi sau:
- Nếu không ai phán xét hay trả tiền cho mình, mình có còn muốn làm việc này không?
- Điều gì trong công việc/cuộc sống này từng khiến mình mỉm cười hạnh phúc nhất?
- Một điều nhỏ xíu mình có thể làm hôm nay để cảm thấy dễ chịu hơn là gì?
Tìm lại mỏ neo cảm xúc
Bạn thân mến, Một cái cây không thể ra hoa kết trái quanh năm. Nó cần mùa đông để rụng lá, để ngủ đông và tích trữ nhựa sống cho mùa xuân. Giai đoạn "mất động lực" này chính là mùa đông của bạn.
Đừng sợ hãi sự chững lại. Đừng đánh giá thấp giá trị của việc nghỉ ngơi. Hãy kiên nhẫn với chính mình, vì rất có thể, bạn đang ở ngay trước ngưỡng cửa của một sự bứt phá mới.
Hôm nay, bạn không cần phải làm gì to tát cả. Chỉ cần chấp nhận cảm xúc của mình, và đó đã là một bước tiến rồi.
CVTL. Dương Ngọc Bích Trâm