Sống thật hay sống để được yêu thích - Ranh giới mỏng manh trong xã hội mạng
Đã bao giờ bạn đăng một tấm ảnh lên mạng xã hội, rồi cứ vài phút lại mở điện thoại ra chỉ để kiểm tra xem có bao nhiêu người đã "thả tim"? Hay đã bao giờ bạn chụp một bức ảnh bữa tối sang trọng, nhưng thực tế là bạn đang cảm thấy cô đơn và chỉ muốn về nhà ngủ?
Nếu câu trả lời là có, xin hãy hít một hơi thật sâu và thả lỏng: Bạn không hề đơn độc. Trong tâm lý học, chúng ta gọi đây là cuộc chiến giữa "Cái tôi chân thật" (True Self) và "Cái tôi giả tạo" (False Self). Mạng xã hội đã vô tình biến cuộc chiến nội tâm này thành một sân khấu lớn, nơi ranh giới giữa việc sống cuộc đời của mình và diễn cho người khác xem trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Tại sao chúng ta lại khao khát được yêu thích đến vậy?
Về mặt sinh học và tâm lý học xã hội, con người là loài động vật sống bầy đàn. Từ xa xưa, việc được bộ lạc chấp nhận đồng nghĩa với sự sống còn. Bị tẩy chay đồng nghĩa với cái chết.
Ngày nay, bộ não của chúng ta vẫn hoạt động theo cơ chế cũ kỹ đó. Mỗi lượt "Like", mỗi bình luận khen ngợi kích hoạt Dopamine – một chất dẫn truyền thần kinh mang lại cảm giác sung sướng tức thời. Nó nói với bộ não rằng: "An toàn rồi, mình được yêu thương, mình có giá trị. Tuy nhiên, vấn đề nảy sinh khi chúng ta bắt đầu "chỉnh sửa" bản thân (theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng) để tối đa hóa lượng Dopamine đó. Chúng ta dần trở thành những "diễn viên" chuyên nghiệp trong chính bộ phim cuộc đời mình, với kịch bản được viết dựa trên thị hiếu của khán giả (cộng đồng mạng) thay vì mong muốn của đạo diễn (chính bạn).
Cái giá phải trả cho sự hoàn hảo online
Nhà phân tâm học Donald Winnicott từng nói rằng, khi "Cái tôi giả tạo" chiếm ưu thế quá lâu để làm hài lòng người khác, chúng ta sẽ rơi vào trạng thái trống rỗng và kiệt quệ.
Mỗi lượt "Like", mỗi bình luận khen ngợi kích hoạt Dopamine – một chất dẫn truyền thần kinh mang lại cảm giác sung sướng tức thời.
Hãy tưởng tượng bạn đang đeo một chiếc mặt nạ tuyệt đẹp. Mọi người trầm trồ khen chiếc mặt nạ đó. Nhưng càng được khen, bạn càng sợ tháo nó ra. Bạn sợ rằng nếu họ thấy khuôn mặt mộc mạc, lấm tấm mụn hay nếp nhăn phía sau, họ sẽ thất vọng và bỏ đi. Kết quả là:
- Sự cô đơn giữa đám đông: Bạn nhận được hàng trăm like, nhưng vẫn cảm thấy không ai thực sự hiểu mình. Vì họ like "chiếc mặt nạ", chứ không phải con người thật của bạn.
- Mất kết nối với bản thân: Bạn dần quên mất mình thực sự thích gì, cảm thấy gì, vì mải mê chạy theo những gì "người ta" cho là đẹp, là hay
"Sống thật" không có nghĩa là phơi bày tất cả
Nhiều người lầm tưởng "sống thật" trên mạng nghĩa là phải kể lể mọi đau khổ, hay chụp ảnh xấu xí để chứng minh mình không "sống ảo". Không hẳn vậy. Sống thật là trạng thái nhất quán nội tâm. Là khi những gì bạn thể hiện ra bên ngoài không mâu thuẫn gay gắt với những gì bạn cảm nhận bên trong. Bạn hoàn toàn có thể chia sẻ niềm vui, nhưng động lực của bạn là "muốn chia sẻ" chứ không phải "cần được công nhận".
Vậy làm sao để tìm lại sự cân bằng ?
Để bước ra khỏi cái bẫy của sự tung hô ảo và tìm lại giá trị thật, tôi mời bạn thực hành 3 bài tập nhỏ này ngay hôm nay:
Công cụ 1: Quy tắc "Dừng lại 5 giây" (The 5-Second Pause)
Trước khi nhấn nút "Đăng" , hãy dừng lại 5 giây và tự hỏi mình 2 câu này:
- "Mình đăng bài này để chia sẻ niềm vui/thông tin, hay để xoa dịu sự bất an/cần sự chú ý?"
- "Nếu bài đăng này không nhận được lượt like nào, mình có vẫn muốn giữ nó ở đó không?"
Nếu câu trả lời là Có, hãy đăng. Nếu không, hãy cân nhắc viết nó vào nhật ký riêng tư. Đó là cách bạn tôn trọng cảm xúc thật của mình.
Công cụ 2: Lọc lại "Thực đơn" tinh thần
Bạn có thể chút thời gian để rà soát lại danh sách những người bạn theo dõi. Hãy bỏ theo dõi (unfollow) hoặc tắt thông báo những tài khoản khiến bạn có những cảm xúc không dễ chịu
Công cụ 3: Nuôi dưỡng "vùng xanh" Offline
Mỗi ngày, hãy làm ít nhất một việc khiến bạn thấy mình có giá trị mà không cần ai biết đến.
- Đọc một cuốn sách hay (thay vì chỉ mở sách và chụp bìa sách đăng story).
- Nấu một món ăn ngon (và ăn ngay khi còn nóng thay vì loay hoay chụp ảnh).
- Giúp đỡ một người cần sự hỗ trợ. Những hành động này xây dựng lòng tự trọng nội tại – thứ bền vững hơn bất kỳ nút like nào.
Sống thật là trạng thái nhất quán nội tâm. Là khi những gì bạn thể hiện ra bên ngoài không mâu thuẫn gay gắt với những gì bạn cảm nhận bên trong.
Lời kết
Bạn thân mến, giá trị của bạn không nằm ở số lượng người theo dõi hay những bình luận tán dương. Bạn không phải là một món hàng cần tiếp thị. Bạn là một con người rực rỡ, đa chiều, có lúc vui vẻ, có lúc buồn bã, có lúc thành công và có lúc thất bại.
Và điều tuyệt vời nhất? Bạn xứng đáng được yêu thương ngay cả khi bạn không "tỏa sáng" trên màn hình điện thoại. Hãy thử đặt điện thoại xuống, và bắt đầu "thả tim" cho chính cuộc sống thực tại của mình nhé.
CVTL. Dương Ngọc Bích Trâm