Làm việc quá sức để trốn tránh cảm xúc cá nhân

Có những người nhìn bên ngoài thì “thành công rực rỡ”: sáng mở mắt đã check mail, tối muộn vẫn còn ngồi họp Zoom, cuối tuần cũng mang laptop về nhà, lịch kín mít từ sáng tới khuya. Ai cũng khen tài giỏi, chăm chỉ nhưng sâu thẳm bên trong, nhiều người trong số đó biết mình đang làm gì: đang chạy trốn. Họ trốn cảm xúc, trốn nỗi buồn, trốn sự trống rỗng, trốn cả những câu hỏi về ý nghĩa cuộc đời như “mình sống để làm gì”.

Vậy chuyện gì đang xảy ra trong tâm trí họ?

1. Công việc là liều thuốc gây nghiện “giảm đau” tức thì

Khi lòng mình có một lỗ hổng to đùng (chia tay, gia đình lục đục, cảm giác vô dụng, tự ti lâu năm…) mà không tìm được cách đối diện với nó, thế là nhiều người chọn điều đơn giản hơn - làm việc.

Hoàn thành một task → não tiết dopamine → sướng tí → quên buồn một tí.

Được sếp khen, đồng nghiệp nể → cảm giác “à mình vẫn có giá trị mà”.

Cứ thế, công việc trở thành liều thuốc giảm đau nhanh và hiệu quả. Dần dần họ thành người nghiện công việc.

2. “Bận rộn” là cái khiên hoàn hảo

Xã hội ưa thích người bận rộn, nói “dạo này tao bận lắm” nghe oai hơn nói “dạo này tao buồn lắm”. Khi ai đó hỏi thăm “sao không yêu ai?”, “sao không về quê thăm bố mẹ?”, câu trả lời sẵn có là “bận quá, không có thời gian”.

Thực ra là không dám có thời gian vì hễ rảnh ra một chút là những ký ức cùng với cảm xúc tiêu cực nó ùa tới nên phải tìm công việc để lấp đầy khoảng trống ấy.

3. Những kiểu người hay rơi vào vòng xoáy này

- Người sợ bị bỏ rơi: phải chứng minh mình “xịn” thì mới không bị bỏ. Làm thật nhiều để được cần, được giữ lại.

- Người lớn lên bị dạy “con ngoan là con giỏi, con học giỏi, con kiếm nhiều tiền”: họ tin rằng giá trị của mình = thành tích. Nghỉ ngơi = vô dụng = không đáng được yêu.

- Người kiểu “tôi không cần ai cả”: họ dùng công việc để chứng minh “tôi tự lo được, tôi mạnh mẽ”. Thực chất là sợ bị tổn thương nếu mở lòng với ai đó.

- Người từng bị tổn thương nặng: chia tay, mất người thân, thất bại lớn… Họ sợ cảm xúc đó quay lại nên chọn cách “không cảm gì nữa” bằng cách lao đầu vào việc.

4. Mặt trái của nghiện công việc

Bên cạnh việc thăng chức, tăng lương, mọi người khen ngợi, cơ thể và tâm trí bắt đầu gửi cảnh báo:

- Tối nằm xuống là não vẫn quay cuồng với deadline, không ngủ nổi.

- Cuối tuần thì không biết làm gì, thấy trống vắng, lo lắng suy nghĩ nhiều điều.

- Bạn bè, người yêu dần xa vì không dành thời gian xây dựng mối quan hệ thân mật.

Đến một ngày nào đó cơ thể sụp đổ: mất ngủ kéo dài, đau dạ dày, tim đập nhanh, khóc không lý do… Lúc này mới nhận ra mình đã “lạm dụng” sức khỏe và tâm trí quá nhiều năm.

5. Làm sao để nhận ra mình đang “dùng công việc để trốn cảm xúc”?

Hỏi bản thân vài câu sau, trả lời thật lòng:

- Khi không làm gì trong 30 phút, mình có thấy bồn chồn, tội lỗi không?

- Nghỉ phép mà vẫn check mail, vẫn nghĩ về công việc suốt?

- Mình có hay nói “bận lắm” để từ chối gặp gỡ bạn bè, gia đình, hẹn hò không?

- Khi về nhà một mình, mình có bật TV, lướt điện thoại ngay lập tức để không phải ngồi với cảm xúc của mình không?

- Nếu mai đột nhiên không phải đi làm nữa, mình có thấy sợ hãi, trống rỗng không?

Nếu trả lời “có” quá nhiều, rất có thể bạn đang dùng công việc làm “cái chăn” che đi những thứ đang đau khổ bên trong.

6. Làm sao để có thể thay đổi đây?

Không dễ, nhưng hoàn toàn làm được

a. Thừa nhận tình trạng và nỗi đau khổ của bản thân – “ừ mình mệt rồi, người ấy cũng đã mất rồi…”

b. Cho phép mình nghỉ thật sự: thử nghỉ một ngày cuối tuần không động đến laptop, không check điện thoại công việc. Ban đầu sẽ rất khó chịu, bồn chồn, buồn buồn, khóc cũng được – cứ để cảm xúc hiện lên.

c. Tìm người trò chuyện: cha mẹ, anh chị em, bạn thân hoặc nhà trị liệu tâm lý có thể lắng nghe bạn.

d. Tập cách ở một mình mà không sợ: ngồi cafe một mình, đi bộ, viết nhật ký, thiền 5-10 phút… dần dần bạn sẽ thấy “ở với chính mình cũng không đến nỗi nào”.

e. Đặt lại ranh giới: tan làm là tắt máy, không nhận cuộc gọi công việc sau 8h tối, học nói “không” với những nhiệm vụ không thực sự quan trọng.

f. Tìm lại niềm vui nho nhỏ ngoài công việc: trồng cây, nấu ăn, vẽ, đá bóng, chơi với thú cưng… bất cứ thứ gì làm mình cảm thấy đang trải nghiệm cuộc sống.

Người từng bị tổn thương nặng: chia tay, mất người thân, thất bại lớn… Họ sợ cảm xúc đó quay lại nên chọn cách “không cảm gì nữa” bằng cách lao đầu vào việc.

Cuối cùng

Chăm chỉ là tốt, nhưng con người luôn có giới hạn. Người thật sự mạnh mẽ không phải là người cày ngày cày đêm không biết mệt, mà là người dám dừng lại, nhìn thẳng vào nỗi đau của mình và ôm lấy nó.

Nếu bạn đang đọc những dòng này và thấy nhói nhói đâu đó trong lòng, thì đó là dấu hiệu bạn vẫn còn muốn sống một cuộc đời thật hơn, đầy đủ hơn. Hãy chậm lại một chút, cho phép bản thân được buồn, được yếu đuối, được khóc rồi bạn sẽ thấy, khi không còn chạy trốn nữa, cuộc sống ý nghĩa hơn rất nhiều.

Cố lên nhé, bạn không cô đơn đâu. ❤️

CVTL. Đỗ Nguyễn Anh Minh